Boyun, baş ile vücud arasındaki bağlantıyı sağlar. Boyun başımızı destekler ve dengeli pozisyonda tutar. Başın birçok yöne rahat hareket etmesini sağlar.
Boyun 7 adet boyun omurundan oluşur. Bu omurlardan en üst ikisi farklılaşarak kafatası kemiğine tutunmasını sağlar. Boyun omurları arasında diskler bulunur. Diskler aslında omurların birbirine sürtünmesini engelleyen jöle kıvamında yastıkçıklardır. Disklerin görevi üzerine düşen yük miktarını dengeli olarak alt seviyelere iletmektir.
Boyun omurları, diskler ve güçlü bağlar ile birbirine tutunurlar. Bu sistem kaslar ile esneklik kazanır ve kuvvetlenir. Boyun omurgası içersinden omurilik ve sinirler geçer. Omurilik 2 cm kalınlığında beyinden aldığı emirleri tüm vücuda ileten son derece önemli bir yapıdır.
Boyunda omurilikten çıkan sinirler el ve kolumuzun hareketini, hissini ve kuvvetini sağlarlar.
Sağlıklı boyun dengeli boyundur. Bu dengeyi sağlamak için boyun omurgası doğal bir eğime sahiptir. Bu eğimin korunması rahat ve ağrısız boyun için çok önemlidir. Bu eğim bozulursa boyun omurgasında dejenerasyon ve bozulma başlar. Buda boyun ve kol ağrısını arttırır. Boyun fıtığı sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. Uzman doktorlar tarafından konulan doğru bir teşhis, hasta eğitimi ve doğru bir tedaviyle artık korkulu bir rüya olmaktan çıkmıştır. Ancak ne yazık ki yanlış yönlendirmeler, bilinçsizce yapılan tedavi ve uygulamalar (kırık çıkıkçılar vb) hem maddi hem manevi olarak hastaya ciddi ve dönüşü olmayan zararlar vermektedir.
İnsan omurgası, kafa tasının altından kuyruk sokumunun bitimine kadar, toplam 33 adet omurdan ve aralarında disk denilen kıkırdaklardan oluşur. Yandan bakıldığında boyun, sırt ve bel bölgesi omurgada S harfine benzeyen bir şekil meydana getirir. Boyun, 7 adet omurdan ve aralarındaki disklerden oluşmaktadır.
Öncelikle boyun fıtığının tanımlanmasını yapalım. Boyun omurları arasında yer alan kıkırdağın iki omur arasından öne, yana ya da arkaya doğru fıtıklaşmasına denir. Her boyun ağrısı boyun fıtığı anlamına gelmez.
Boyun ağrısının çok çeşitli sebepleri vardır:
1. Doğuştan gelen bozukluklar,
2. Postür (duruş) bozuklukları,
3. Yumuşak doku romatizmaları,
4. İltihabi eklem romatizmaları,
5. İnfeksiyon (mikrobik) hastalıkları,
6. Kas- tendon zorlanmaları,
7. Kas spazmları.
Boyun ağrısı tedavisinin başarılı olabilmesi için öncelikle nedeninin doğru olarak
ortaya konması gerekir. Bunun için de öncelikle hastadan boyun ağrısı ile ilgili bilgi alınır. Daha sonra uzman doktor tarafından, ayrıntılı bir muayene yapılır. İstenilen tetkikler basitten zora doğru giderek, önce boynun en az iki yönlü filmi çekilir, kan ve idrar tahlili yapılır ve çıkan sonuçlara göre daha ileri tetkikler, örneğin; bölgenin tomografisi, MRI tetkiki, gerekirse EMG denen ve sinirsel hasarı ortaya koyan bir tetkik istenir.
Boyun fıtığında, boyun ağrısı ile birlikte ya da tek başına kol ağrısı da olabilir. Hatta, arkada kürek kemiği alt hizasına, önde göğüse vuran ağrılar oluşabileceğinden, hastalar kalp hastası olduklarını zannedebilirler. Doktorlar da kalp yönünden ileri tetkiklere baş vurabilirler.
Kıkırdağın iki omur arasından sağ veya sol yana doğru fıtıklaşması veya geniş tabanlı olarak arkaya doğru yer değiştirmesi, kollara giden sinir köklerine baskı yaparak sağ veya sol kol ve bazen her iki kolda ağrı uyandırabilir.
Boyun fıtığı korkulacak bir durum değildir. Birçok hastalıklar gibi erken teşhis konulması önemlidir. Uygun bir tedavi programıyla hastalık kontrol altına alınabilir. Tedavide; hastanın eğitimi, ilaç tedavisi, istirahat, fizik tedavi ve egzersiz yer almaktadır. Yapılan tedavilere cevap vermeyen ve fıtığı ilerleyen hastalarda cerrahi müdahele gerekebilir. Ancak, bu durum sık değildir.
Hastaların şikayetleri fizik tedavi ile tamamen geçse bile, günlük yaşantısı düzenlenmeli ve ağrıyı azaltan ve artıran durumlar kendisine hatırlatılmalıdır:
1. Ağırlık kaldırmaması,
2. Ağır işler yapmaması,
3. Ters hareketlerden kaçınması
4. Ortopedik boyun yastığı kullanması
5. Orta sertlikte bir yatakta yatması,
6. Uzun süre aynı pozisyonda kalmaması,
7. Mesleğine göre nasıl hareket etmesi gerektiği,
8. Ağrıları tamamen geçse bile egzersizlerini hergün düzenli olarak yapması gerektiği vurgulanır.
Günlük yaşantımızda yaptığımız bazı hareketler boynumuzu zorlar. Boyun fıtığı hastalarına boyunluk (korse) verilebilir. Boyunluk hem boyun kaslarına destek olur, hem de boyun hareketlerini kısıtlayarak eklemleri korur. Böylece, boyna gelen yüklenmeleri azaltırlar. Genel olarak bu korseler en az 20 gün gece hariç olmak üzere devamlı kullanılır. Daha sonra boyun egzersizleri ilave edildiğinde tedricen çıkarılır.
Fizik tedavi, boyun fıtığının tedavisinde uygulanan en etkili ve kesinlikle zarar vermeyen bir yöntemdir. Sıcak, soğuk ve elektrik akımlarının iyileştirici etkilerinden yararlanarak çeşitli aletlerle vücudun çeşitli bölgeleri tedavi edilir. Bu amaçla, yüzeyel ısıtıcılar, derin ısıtıcılar, elektrik akımları, traksiyon (çekme), masaj uygulanabilir.
Fizik tedavi birkaç husus dışında rahatlıkla uygulanabilen bir tedavidir. Kalbinde pil takılı hastalara ve ihtiyaten hamilelere uygulanmaz. Büyüme çağında olan çocukların büyüme kıkırdakları üzerine, ileri derecede hipertansiyon ve kalp yetmezliği olan, infeksiyon, varis, benzeri hastalığı olan ve vücudunda metal taşıyan hastalara dikkatli bir şekilde uygulanır.
Fizik tedavi kürü genelde 21 seanstır. Çoğunlukla günde bir seans uygulanır. Ancak, günde iki seansla daha hızlı sonuç almak da mümkündür. Hastadan alınan cevaba göre seans sayısı artırılabilir. Eğitimli kişiler tarafından uygulandığında fizik tedavinin herhangi bir yan etkisi yoktur.
Fizik tedavi sonrasında soğuktan korunmak gerekebilir, çünkü soğuk kaslarda gerginliğe ve dolayısı ile ağrıya yol açar. Sadece fizik tedaviden sonra değil, her zaman soğuktan ve hava cereyanında kalmaktan sakınmak gerekir. Fizik tedaviden sonra 15-20 dk. dinlenmek ve aniden soğuk havayla temas etmemekte ve özellikle eklemleri ve kasları, en azından bir kaşkol ya da boğazlı kazakla korumakta fayda vardır.
Bazen hastalar, uzman doktorlar yerine, çareyi kırık ve çıkıkçılarda ararlar ve bel çektirme, alabalık uygulama gibi yöntemlerle dertlerine çare bulmaya çalışırlar.
Fizik tedavi kliniklerinde kullanılan traksiyon (çekme) cihazı ile tamamen bilimsel olarak, hastanın kilosuna göre ve durumuna göre, uzman doktorun kontrolü altında bel çektirilebilir. Halk arasında sıklıkla rastladığımız çektirme olayı maalesef bu konuda hiçbir tıbbi bilgisi olmayan ve kontrolsüz olarak çekme yapan kişiler tarafından uygulandığında, tamamen tesadüflere dayalı olarak iyileşme görülebilir. Ancak çoğunlukla bağ dokusunda, kas ve sinir liflerinde kopmalara bağlı felçle de sonuçlanabilecek ciddi durumlar meydana gelebilir. Rahatlatıcı, kas sertliklerini giderici, ağrı azaltıcı etkisi vardır. Ancak, tek başına fıtığın tedavisinde yeterli olmaz. Yüzeyel ısıtıcılar, derin ısıtıcılar, elektrik akımları uygulamasından sonra kombine bir tedavide yararlanılabilir.
Hastaların yaptığı başka bir yanlış tercih de kaplıca tedavisi olabilmektedir. Kaplıcayı biz özellikle fizik tedaviden sonra öneriyoruz. Yüzeyel ısıtıcı etkisi vardır, dolayısıyla derin dokuları etkileyemez. Sadece kaplıca tedavisi fıtıkta yeterli bir tedavi sağlayamaz. Muhakkak kaplıca tedavisi tercih edilecekse doktor kontrolünde olan ve fizik tedavi imkanları olan yerler seçilmelidir. Yirmi (20) seanslık bir fizik tedavi kürü sonrası uygulanacak kaplıca tedavisi hem etkinliği artırır hem de iyilik süresini uzatır.
Boyun fıtığı tedavisinde yine yaygınca olarak uygulanan bir tedavi yöntemi akupunkturdur. Akupunktur de artık bir fizik tedavi yöntemi olarak kabul edilmektedir. Daha çok ağrı üzerine etkilidir. Ağrının çok şiddetli olduğu durumlarda uygulanabilir. Diğer fizik tedavi yöntemleri ile birlikte uygulandığında çok iyi sonuçlar alınmaktadır.
Boyun fıtığı hastalarının bir kısmı ameliyat gerektirebilir. İlaç, istirahat, korse, fizik tedavi ve egzersiz tedavisi ile düzelmeyen, günlük yaşam aktivitelerine dönemeyen, bağımlı hale gelen, kas kuvveti azalması veya kaybı gelişen hastaların ameliyat edilmesi söz konusudur. Ameliyat kararı, doktor(lar) tarafından verilmelidir. Ameliyattan sonra da bu hastaların kaslarının kuvvetlendirilmesi ve günlük yaşantısının düzenlenmesi gerekir.
Boyun fıtığının başka bir seviyeden tekrarlamaması ve boyunda kireçlenme oluşmaması için fizik tedavi ya da ameliyattan sonra uygun egzersiz programı düzenlenir ve hastaya neleri nasıl yapması gerektiği ve nelerden kaçınması gerektiği izah edilir. Hasta da bunlara uyarsa sonraki yaşantısını normal geçirir.
Spor yapmak isteyenlerin hangi sporu yapacaklarını doktorlarına söylemeleri ve tavsiyelerine uymaları gerekir. Boyun fıtığı geçirenlerin rahatça yapabilecekleri sporların başında yürüme ve yüzme gelmektedir.
BOYUN İÇİN KORUNMA YÖNTEMLERİ
OTURURKEN;
1. Çenenizi (yukarı değil) bükük ve boynunuzu arkaya doğru çekik tutun.
2. Kol destekleri olan sert sandalyeler kullanın.
3. Otururken gevşemeyin (bütün omurganız sandalye arkalığına dayanacak şekilde dik olsun)
4. Sandalye kollarını kollarınıza destek olarak kullanırsanız, öne eğilme sırasında boynunuzda oluşacak olan lüzumsuz zorlanmayı önlemiş olursunuz.
BİR ŞEYİ KALDIRIRKEN, BİR ŞEYE UZANIRKEN;
1. Kaldırmayı uygun bir şekilde yapın. (Dizlerinizi bükün, yükü vücudunuza yakın tutun ve kalkmak için bacak adalelerinizi kullanın)
2. Ani hareketlerden kaçının
3. Ağırlığı gövdenize yakın tutun ve hiçbir şeyi bel hizasından yukarı kaldırmaya çalışmayın.
4. Başınızın hizasından yüksekçe bir yere uzanmanız gerekliyse bir iskemleye çıkın.
5. Uzun süre uzanmaktan ve yukarıya bakmaktan kaçının.
ÇALIŞIRKEN;
1. Aşırı çalışmayın.
2. Eğer bütün gün masada çalışıyorsanız; fırsat bulunca kalkıp dolaşın.
3. İş arası dinlenmelerde egzersizlerinizi bir iki defa yapmanız faydalı olacaktır.
AYAKTA;
1. Çenenizi (yukarı değil) bükük ve boynunuzu arkaya doğru çekik tutun.
2. Belinizin düz durmasına çalışın.
3. Dizlerinizi bükmeden öne doğru eğilmeyiniz. Bu şekilde boyun ve omuzlarınızı arkaya çekik ve dik tutabilmeniz kolaylaşacaktır.
UYURKEN;
1. Yüz üstü yatmayın. Yan yatarak uyumanız daha iyidir
2. Baş ve boynunuza yastığınız yardımıyla normal bir duruş sağlayın ve kollarınızı aşağıda tutun.
3. Eğer sırt üstü yatmak istiyorsanız yastığınızı baş ve boynunuzun altına gelecek şekilde koyun. Yastık baş ve boynunuzu iyi bir şekilde desteklemelidir.
4. Boynunuzun gergin durmasından kaçının.
5. Yatak altına tahta konması ve sert ortopedik yatak kullanılması tavsiye edilir.
6. Yumuşak yastık kullanmayınız normal sertlikte yastık kullanınız.
ARABA KULLANIRKEN;
1. Arabada yüksek oturun.
2. Koltuğunuz, (tercihen sert) direksiyonun üzerinden bakmak için gerilme ve eğilmenizi gerektirmeyecek şekilde ne çok alçak nede çok geride olmalıdır.
3. Destek için poliüretan bir yastık faydalı olabilir. Yastık 1-2 cm. kalınlığında, sırtınız genişliğinde ve omuzlarınızın hizasına kadar olmalıdır.
İSTİRAHAT HALİNDE;
1. Tv seyretmek için kanepeye uzanmayın. Sert bir koltuk veya sandalye kullanın.
2. Okurken başınızı desteklemek için yumuşak yastık kullanmayın.
Boyun Egzersizleri
Sağlıklı Boyun İçin 15 Dakikalık Program
Boyun egzersizleri boyun kaslarını kuvvetlendirir.
Boyunun duruş pozisyonunu düzelterek boyundaki hareket kabiliyetini arttırır.
Boyun ameliyatı olanlar ve uzun süreli boyunluk kullananlar mutlak egzersiz yapmalıdır.
Boyun eksersizleri omuzunuzdaki, sırtınızdaki gerginlik ve sertlik hissini rahatlatır.
Egsersiz ağrısız ,güçlü ve sağlıklı bir boyun sağlar.
15 Dakikalık Egzersiz Programı:
Günde 1-2 kez ,sadece 15 dakika yaparak sağlıklı boyuna sahip olabilirsiniz.
Sabah yapılması tercih edilmelidir.
Egzersizleri 2 ve 3’e bölerekte evde, işde uygulanabilir. Gittikçe sayı kontrollü arttırılabilir.
1. Sandalyede oturarak: Başınızı yavaşca sağa döndürerek 3 saniye böyle durun. Sonra aynı
işlemi sol tarafa doğru tekrarlayın. En az 5 defa tekrarlayın ve dinlenin.
2. Sandalyede oturarak: Başınızı yavaşca çeneniz göğsünüze deyecek şekilde öne eğmeye çalışın.
Dinlenin. Başınızı yavaşca rakaya bükün ve dinlenin.
En az 5 defa tekrarlayın.
3. Sandalyede oturarak: Başınızı yavaşca kulağınız omuzunuza değecek kadar sağa ve sola eğdirin. Yavaşça ve dinlenerek. En az 5 defa tekrarlayın.
4. Sandalyede oturarak: Başınızı yavaşca saat yönünde geniş bir çember çizecek şekilde döndürün. Aksi yönde de en az 3 kez tekrarlayın.
5. Sandalyede oturarak : Elinizi alnınıza dayayarak,
baş öne doğru itilmeye çalışılırken ellerle engel olunmaya çalışılır. 10′ a kadar sayılır ve enaz 3 kez tekrarlanır.
6. Sandalyede oturarak : Elinizi bu kez enseye konup, baş arkaya doğru itilirken ellerle engel olunmaya çalışılır. 10’a kadar sayılır ve enaz 3 kez tekrarlanır. Aynı hareket
yana doğru eğilirkende tekrarlanır.
7. Sandalyede oturarak : Ellerinizi kollar yere paralel olacak şekilde göğüs hizasında birleştirin be birbirine bastırın. 10 a kadar sayarak bu şek,ilde tutun sonra bırakıp gevşeyin ve dinlenin en az 5 kez tekrarlayın. Aynı pozisyonda durarak elleriniz birbirinden ayırmaya çalışın.
8. Ayakta dik dururken elinize bir sopa alıp dirsekleriniz gergin iken sopayı yukarı doğru kaldırın. Hareketi en az 10 defa tekrarlayın.
9. Ayakta dik dururken avuç içlerinizi duvara yapıştararak dirseğinizi bükmeden duvara doğru hafifçe abanıp vücudunuzu tartın.
10. Dizleriniz bükülü, sırt üstü yatınız.(Başınızın altında ince yastıkla daha rahat edebilirsiniz).Dirsekleri yerden kaldırmadan tam yana açın ve ellerinizi havaya kaldırın. Dirsekleriniz 90 derece açılı yerden kaldırmadan yukarı aşağı hareket ettirin.
11. Dizleriniz bükülü, sırt üstü yatınız.(Başınızın altında ince yastıkla daha rahatedebilirsiniz). Başınızı vücudunuzla beraber yukarı doğru kaldırmaya çalışın ve dinlenin. En az 5 kere tekrarlayın.
Tedavi
Konservatif Tedavi
Yatak istirahatı: 2-3 gün yarı yatar pozisyonda boyun eğriliğine uygun ince yastıkla istirahat konservatif tedavinin ilk aşamasıdır. Erken dönemde (ilk 48 saat) soğuk, sonra sıcak uygulamaları faydalıdır.
İlaçlar: Ağrı kesiciler (aspirin, asetaminofen), Anti-inflamatuar ilaçlar (Naprosyn, İndocin vs) inflamasyonu önleyerek ağrıyı azaltırlar. Kas gevşetici ilaçlar kas spazmlarını rahatlatır, sinir iritasyonunu azaltırlar.
Boyunluk: Boyunluk genellikle akut ağrılı dönemin ilk 2 haftasında dinlendirme ve hareketi kısıtlamak için önerilmektedir. Kaza geçirenlerde araştırmalar tamamlanana kadar mutlaka boyunluk takılmalıdır. Üç haftadan sonra uzun süreli boyunluk takılması önerilmemektedir. Boyun kaslarında erime ve kuvvetsizlik gelişmektedir. Geç dönemde mutlak boyun egzersizlerine önem verilmelidir. Geçirilen boyun ameliyatlarından sonra da doktor önerisiyle uzun süreli boyunluk takmak gerekebilmektedir.
Fizik tedavi: Boyun ağrısı olanlarda özellikle kronikleşen ağrılarda fizik tedavi son derece faydalıdır. Masaj, hidroterapi(su tedavisi), ültrason, elektrikli sinir dalgaları(TENS) diğer tedavi yöntemleri olup mutlaka uzman kişilerce uygulanmalıdır.
Boyun Çektirme (şiropraksi): Yapılan işlemin boyundaki yük miktarını azaltıp ağrıyı geçirdiği bildirilmektedir. Ciddi boyun fıtığı, romatizma yakınmaları, tümör, enfeksiyon gibi ciddi rahatsızlığı olanların uzak durması gerekmektedir. Mutlaka doktor önerisiyle ve bizzat kontrolünde uygulanmalıdır.Düzeltmek yerine sonuçlar daha da kötü olabilir.
Enjeksiyon tedavileri: Ağrıya neden olan yerin bulunup, oraya ağrıyı algılamayı
engelliyen ilaçların verilmesidir. Tedavi dışında tanı koymakta da yardımcıdır.
Akapunktur ve biyolojik geri iletim (Biyoenerji): Günümüzde kısa süreli düzelme sağlamakla birlikte; boyun ağrılarının tekrarını önlediği ve düzelmeyi hızlandırdığı kanıtlanamamıştır.
Güçlendirme egzersizleri, Aerobik: Boyun ağrısının tedavisinde ve korunmada çok önemlidir. Boyun eğriliğinin düzeltilmesinde yardımcı olur.