Lenf ödem oluşumu: Cilt yüzeyine yakın pek çok kılcal kan damarları deri altına sürekli su ve protein sızdırır. Bu sıvının cilt altından toplanması Lenf kanallarının görevidir. Lenf kanalları cilt altından topladığı su ve proteinden oluşan “lenf” sıvısı içerir. Lenf sıvısı cilt yüzeyine çok yakın lenf kanallarına sızarak hareket eder. Lenf kanallarından akan lenf sıvısı yoluna devam ederken daha derinlerde yer alan geniş lenf kanallarına dökülür, bunlara koltuk altı ve kasıkları örnek verebiliriz. Lenf sıvısı, lenf nödülleri ve bazı guddeler tarafından filtere edilerek bedenin daha geniş toplar damarlarına akar. Cilt altında biriken ve lenf kanalları ile toplanarak filtre edilen bu su ağırlıklı sıvı idrar yoluyla bedenden atılır.
Protein ve su dokular arasında birikerek ödem oluşturur. Ödem, lenf kanallarının yetersiz olduğu durumlarda, lenf kanallarını tıkanması veya tahribatında ya da bir hastalıkta meydana gelebilir. Oluşan bu ödeme “lenfödem” adı verilir. Sıklıkla bacaklar ve kollarda görülse de bedenin herhangi bir bölgesinde oluşabilir. Kol veya bacakta ödem oluşumu, sıkılık hissi, ağırlık ve ağrıdan dolayı çok rahatsız edebilir. Yüzeysel dokuda da infeksiyon oluşumuna rastlanabilir (selülit). Uzun süreli bir ödem, kol veya bacakta katılaşma ile hareketsizlik oluşturabilir. Lenf kanalları, yaralanma, infeksiyon, ameliyat veya radyoterapiden dolayı hasar görebilir.
Kanser esnasında ya da tedavi sonrasında da ödem oluşabilir. Bazı kişilerin lenf kanalları doğuştan yetersiz olabilir ve lenf sıvısı gerektiği gibi toplanamadığından ödem oluşabilir.
NOT: Lenf kanallarında meydana gelen hasar onarılamayabilir bu nedenle lenf ödem sadece kontrol altına alınabilir. Tedavinin amacı lenf sıvısının akışını sağlamak ve ödem oluşan bölgenin uzun süreli kontrolünü sağlamaktır. Lenfödem tedavisi, cilt bakımı, elastik manşet ve çorap kullanımı, egzersiz ve masajdan oluşur. Lenfödem kronik (uzun süreli) bir durumdur. Yapılan uygulamalar ödemin nedenini ortadan kaldırmadığı için ödem oluşumu tekrarlanır. Bu durumda manşet ve çorap kullanımı sürekli önerilen destek uygulamadır.
Aşağıda belirtilen durumlarda zaman kaybetmeden doktora başvurulmalı;
- Kol veya bacağınızda ani şişkinlik oluşumu (sıcak, kızarık ve ağrılı)
- Damar zayıflamasından kaynaklanan şişkinlik
- Kalp rahatsızlığından oluşan şişkinlik
- Ameliyat sonrası 1-2 hafta içinde oluşan şişkinlik
- Kol veya bacağınızda damar tıkanıklığı tedavisi görüyorsanız
Lenf ödemin tedavisi
Lenf ödem tedavisi günlük uygulanması gereken birçok yöntemden oluşur.
Lenf Drenaj Cihazı en effektif tedavi yöntemlerinden biridir.
Cilt bakımı tedavinin önemli adımlarındandır. Ödem oluşumu ile cilt infeksiyonlara daha duyarlıdır, çatlayan ve kuruyan cilt mikroplara davet niteliği taşır.
Manşet ve kompres bandajlarınız tüm gün ödem oluşumunu azaltmak için kullanılmalıdır, akşam yatarken çıkarılabilir.
Kol veya bacağınızı doğru pozisyonda tutmanız lenf akımınıa destek olur.
Egzersiz – Hareket
Lenf drenaj masajı ile lenf akımı desteklenir ve ödemle oluşan şişkinlik azaltılabilir.
**Unutmayalım ki bu yöntemlerin hepsi uygulanmalıdır sadece tek yönlü bir uygulama fayda sağlamayacaktır.
Cilt Bakımı
Cildinizi temiz tutunuz ve mutlaka her banyodan sonra ve gün içinde güçlü nemlendiren bir krem kullanınınz. Uzun zamandır oluşan şişkinlik ciltte sertleşme ve kalınlaşma meydana getirebilir böyle durumlarda doktorunuzun tavsiyesi ile daha etkili kremler kullanabilirsiniz.
**Aşağıdaki listede cildi korumak için dikkat edilmesi gereken noktalar:
– Bulaşık – çamaşır yıkama veya bahçe ile uğraşırken mutlaka eldiven kullanın.
– En ufak sıyrık veya kesikte hemen yarayı iyi temizleyin ve mikrop kırıcı ile cildinizi koruyun. Kızarma ve şişmede hemen doktorunuza başvurun.
– Şişmiş kol veya bacağınızı güneş ve güneş yanığından koruyun.
– Kol veya bacaklarınızı iyi kurulayın özellikle parmak aralarını nemli bırakmayın. Mantardan kendizi koruyun.
– Tırnaklarınızı keserken tırnak makası kullanın. Kendinize ait bir makasınız olsun.
– Dikiş dikerken yüksük kullanın.
Şiş olan kolunuzdan tansiyon ölçtürmeyin ve kan aldırmayın (iğne yaptırmayın).
Lenfödem için “manşet” ve “çorap”
- Manşet ve çoraplar, lenf sıvısının birikiminden oluşan şişliği engeller ve kaslara destek olur.
- Etkin bir kullanım için manşet veya çorabın:
- Basıncı güçlü olmalı.
- Kolların veya bacakların el ve ayak kısımlarında basınç daha fazla yukarı doğru daha hafif olmalıdır, böylece lenf sıvısı yukarı doğru akmaya teşvik edilir.
- Sıkı ancak rahat olmalıdır.
- Uygun bandajın seçimi bir uzman tarafından ölçü alınarak tespit edilmelidir.
Manşet veya çorap giyerken dikkat edilecek noktalar
Manşet veya çorabı sabah giymeyi tercih edebilirsiniz çünkü şişlik sabah daha az olacaktır. Banyo sonrası hemen manşet veya çorap giymeyin, nemli cilt giyimi zorlaştırır. Manşet veya çorap giymeden hafif bir pudra ile cildinizi kayganlaştırabilirsiniz.
Dikkat !
- Giyilen manşet veya çorabın şekli hastanın kol veya bacağına eşit olarak oturması gerekir. Tam olarak oturtmak basıncın eşit olarak dağılımını sağlar.
- Manşet veya çorapta kırışıklık veya birikme olmamalı. Eğer olursa bu bölgede elastik bir bant gibi sıkacak ve sıvı birikimine neden olacaktır.
- Manşet veya çorap güçlü ve destek veren bir sıkılıkta olmalıdır ancak ağrı oluşumu ve parmakların renk değiştirmesi (morarma) çok sıkı anlamına gelir. Hastanın kol veya bacağında hareketsizlikten meydana gelen bir ağrı olursa manşet veya çorabı çıkartmaktansa hareket etmesi ve egzersiz yapması daha yararlı olacaktır. Sıvı birikimi ile oluşan şişkinlik bu tür rahatsızlıklar verebilir, hareket ve egzersizlerini oturtursa bu şikayetleri azalacaktır.
- Manşet veya çorap çok bol ise o zaman görevini yapamayacaktır. Hastanın kol veya bacağına iyi oturması önemlidir.
- Unutulmamalıdır ki manşetler 3-4 ay çoraplar ise 6 ay dayanır ve bu süreden sonra esnemeye başlayarak fonksiyonunu yitirir.
- Manşet veya çorabın ucu uzun gelirse yuvarlanmamalı bu durumda da sıvı birikimi olur ve şişme başlar. Hastanın kol veya bacağına göre maşet veya çorabı eşit dağıtarak boyu ayarlanabilir.
Pozisyon ve Hareket
- Şişkinlik oluşumunda yer çekiminin çok büyük bir etkisi vardır. Uzun süre hareketsiz oturduğumuzda yer çekimi ile kol veya bacağımızda sıvı aşağı doğru çekilir. Hareket etmeye başladığımızda kaslarımız yer çekimine karşı bir pompa görevi görerek sıvıyı yukarı doğru itmeye başlar. Lenf sıvısının akımı için hareket şarttır.
- Hasta otururken, pozisyonunu yer çekiminden faydalanarak lenf sıvısının kolay akımını sağlayabilir. Bacaklarında şişlik varsa bacaklarını kalçalarından daha yüksek bir yere yükseltebilir, mutlaka tüm bacağını desteklemeyi unutmamalıdır. Sadece ayaklardan destek almak dizlerine çok yük bindirecektir.
- Uzun süre ayakta kalması gerekiyorsa sık sık parmak uçlarına yükselip alçalmalı böylece alt bacak kasları lenf sıvısının akımına destek olacaktır.
- Kolunda şişkinlik varsa oturduğunda kolunu düz, dirsekten kırmadan ve olabildiğince yüksek tutması fayda sağlar. Kucağına kolunu koymasın.
- Yürüyüşe çıktığında kolunu hareket ettirerek aşağı doğru çekilmeye çalışan lenf sıvısına engel olabilir.
- Şiş olan kol veya bacak yorulur ve sancırsa biraz dinlendirmeli. Hareket ve egzersizi dengeli yapması gerekir yoksa kol veya bacağını yorarak rahatsız olabilir.
Egzersiz
Lenf sıvısının akışı için egzersizin çok büyük önemi vardır, bunu da kasların hareketi sağlar.
Aşırı egzersizde kan hacmiyle birlikte lenf sıvısının çoğalmasına neden olur. Egzersizi ne az nede çok yaparak lenf sıvısının birikmesine neden olmamalı. Günlük hafif egzersizler yaparak, kol veya bacağını normal kullanması çok fayda sağlayacaktır . Ara verdikten sonra yoğun bir egzersiz yapmak doğru değildir. Şiş kolla ağır bir şey taşımak, ağır kaldırmak, itmek veya çekmekten uzak durmalı. Yürüyüş ve bisiklet en faydalı egzersizlerdir. Şişen kol veya bacağı uzun süre kullanmamak eklem sorunları yaratacaktır omuz veya dizlerde bu durum sıkça görülür.
Önemli: Egzersizi her zaman manşet veya çorapla yapmak kaslara ve lenf sıvısına destek olacaktır.
Manuel Lenf Drenaj Masajı
Lenf drenaj masajı, özellikle lenfödem tedavisinde en önemli uygulamadır. Son derece hafif, monoton, yavaş, ritmik ve cilt yüzeyine yapılan bir masajdır. Lenf sıvısının akışını hızlandırır ve şişkinliği en aza indirerek rahatlık sağlar.
Ağrı ve Rahatsızlık
Şişkinlik çok rahatsız eden bir sıkıntıdır, kol veya bacakta gerginlik, ağırlık hissi pek keyifli değildir. Bazen derin bir sızı hissedilebilir. Aşağıda belirtilen durumlar şişlikte meydana gelen sıkıntılar değildir bu durumda mutlaka doktora başvurulmalıdır.
- Şişen kol vey bacakta hissizlik ve iğnelenme
- Keskin, şiddetli ağrı
- Yanma veya aşırı hassasiyet
- Zayıflık veya tutmakta zorlanma
Genel Tavsiyeler
Sıkı kıyafetler lenf sıvısının akımını kısıtlar. Dikkat edilmesi gerekenler; sütyen, iç çamaşırı, çoraplar, buluz veya ceket kolları ve sıkı kemerler.
Ayakları şiş ise mutlaka alçak topuklu ayakkabılar giymeli.
Sıcak hava şişkinliği arttırır. Kan damarları bedeni soğutmak için genişlerken dokular arasına daha çok sıvı kaçarak şişlik meydana gelir. Manşet ve çorabını sıcakta giymek istemeyebilir ancak en çok ihtiyacı olan zaman sıcaklardır.
Uzun uçuşlar şişkinliği arttırır mutlaka her fırsatta egzersiz yapması önerilir.
Tam olarak bilinmemesine rağmen kilo fazlalığı tedaviyi zorlaştırır. Kiloları kontrol altına almak tedaviye çok destek olacaktır.